Een keer per jaar wordt ergens in Nederlands- of Belgisch Limburgs het OLS
(Oud Limburgs Schuttersfeest) georganiseerd.
Zo'n 160 schutterijen uit de beide Limburgen komen dan samen om in een onderlinge schietwedstrijd te beslissen waar het grote festijn een jaar later naar toe gaat.
De schietwedstrijd is altijd spannend en achter de bomen staan massa's kijkers. Naast een enorme optocht is er op de feestwei een heleboel meer te doen en te zien als de schietwedstrijd en als je de nevenwedstrijden goed volgt zul je grote verschillen ontdekken in de schutterijen. De verenigingen zijn streeksgewijs georganiseerd in een 9-tal bonden en de onderlinge verschillen worden groter, naarmate de afstand tussen de dorpen en de bonden toeneemt. In het zuiden vind je geen "vendelzwaaien" en in het noorden zul je niet snel "oude exercitie" tegen komen. Ook de kleding is sterk afhankelijk van de streek waar men vandaan komt; hier in het zuiden neigt men naar uniformering, die is afgeleid van de militaire ceremoniële tenues en meer naar het noorden en in België vind je fantasie uniformen en gilde kleding.

Een van deze 9 bonden is schuttersbond "St. Gerardus Amstenrade" .

In 2006 viert "onze bond" het 75-jarig bestaanfeest en in de aanloop naar dit jubileum  lijkt het mij een geschikt moment om eens stil te staan bij een bondsfeest, zoals het in deze bond gevierd wordt.

Sjöttefieës
 

Binnentrekken

In tegenstelling tot het OLS en het ZLF worden alle verenigingen op het bondsfeest door de organiserende vereniging ontvangen.

Op het podium staan het koningspaar, een gastheer en eventueel een paar andere vertegenwoordigers van de organisatie, die de verenigingen welkom heten en het koningspaar en het dagelijks bestuur uitnodigen om de erewijn te komen drinken. Hier geldt een tamelijk strak tijdschema.
Het “binnenkomen” is de presentatie van de deelnemende verenigingen en het is het eerste en tevens een van de mooiste wedstrijdonderdelen van het schuttersfeest.

Wat gebeurt er nu precies bij deze presentatie?

Alle verenigingen stellen zich tijdig op om op het afgesproken tijdstip binnen te trekken.
De muziekkorpsen spelen een lekker nummer tot kort bij het podium, de muziek wordt gestopt en vlgs. de juiste commando’s van de oude- of de nieuwe exercitie wordt achtereenvolgens halt gehouden, front gemaakt, gericht, het geweer gepresenteerd en het Wilhelmus gespeeld; dit alles onder het nauwlettend oog van de jury. De juiste manier van halt houden is belangrijk. Er wordt gekeken naar de richtingen, zowel in de rotten als in de rijen en de onderlinge afstanden moeten kloppen. Er wordt gelet op de juiste plaats van de vaandeldrager voor de kiosk. Er wordt kritisch gekeken naar de geweerhandelingen bij het presenteren en ook de officieren zullen correct met de sabel moeten omgaan.

Alle wedstrijdonderdelen worden beoordeeld vlgs. het normenboekje van het OLS, zodat we geen problemen hebben met de jurering op dat grote feest.
De presentatie, zoals die hier beschreven staat, wordt alleen in de RKZLSB en in onze bond uitgevoerd, zodat we niet over gezamenlijke normen beschikken. Het reglement is dan ook samengesteld iom jury en commandanten.

Elke schutterij heeft exact 5 minuten ter beschikking om het programma af te werken.

Vanaf de eerste tot de laatste vereniging staat er een veel publiek bij het podium om de verrichtingen van de verenigingen kritisch te bekijken en ook hier geldt vaak dat “men” het beter ziet dan de jury, die de normen kent en ook hanteert.

Naast de beoordeling van de hele schutterij wordt nu ook al gekeken naar het aantal gewapende leden. De bordjesdragers en de vaandeldragers scoren hier al de eerste punten. Ook voor de commandant zijn tijdens dit onderdeel al punten te verdienen.
Voor veel dames is de presentatie een uitstekende gelegenheid om de koningsparen kritisch te bekijken; de koninginnen staan een tijdje stil, wat de gelegenheid geeft om op details te letten. Nu worden ook al de eerste prognoses afgegeven over de verdeling van de prijzen bij de koninginnen. Het valt op dat de dames ontzettend letten op het uiterlijk vertoon en niet alleen bij de koningsparen. De hele schutterij die voor hen staat wordt kritisch bekeken en gemonsterd en alle puntjes die niet in orde zijn worden door de vrouwen ontdekt. Van de bordjesdrager tot de laatste guide wordt gekeken naar de staat van de kleding, schoenen en sokken.
De schutters, die naar hun collega's bekijken, letten meer op de uitvoering van de oefeningen en ze proberen die te vergelijken met het eigen optreden.
Uiteindelijk beslissen de punten van de juryleden over de prijsverdeling.

Opening

Om 14.30 uur zijn alle verenigingen binnen. De eerste 5 nummers van de optocht worden nu opgeroepen om zich op te stellen voor de opening van het feest.
De geestelijke en wereldlijke overheden op het podium en de plechtigheid kan beginnen.
De koningsparen van alle verenigingen, die niet aan de opening deelnemen, stellen zich op voor de kiosk om aan de ceremonie deel te nemen.

De bondsvoorzitter spreekt een kort welkomstwoord. De vlaggen worden gehesen, terwijl de plaatselijke harmonie of fanfare het Wilhelmus en het Limburgs volkslied speelt; de burgemeester heet de verenigingen welkom in zijn dorp en de pastoor spreekt een gebed uit ter voorkoming van ongelukken.

Het schuttersfeest is nu officieel geopend en het is de hoogste tijd voor het vertrek van de optocht.
De verenigingen vertrekken op teken vanaf de kiosk en de genodigden worden door het muziekgezelschap naar de plaats van het defilé gebracht, waar ze zich opstellen voor het mooiste gedeelte van de optocht.

De jury heeft intussen plaats genomen op diverse plekken langs de optochtroute om de schutterijen te kunnen beoordelen op hun houding en marcheren.
Naast de houding, gerichtheid en de onderlinge afstanden van de hele schutterij krijgen nu ook de vaandeldrager en de bordjesdrager punten komen ze al naar gelang hun prestaties wel of niet voor een prijs in aanmerking.
De tamboer-majoor wordt door een muziekjurylid bekeken en zijn prestatie wordt meegenomen naar de drumbandwedstrijd.
Het is altijd druk langs de optochtroute en op de plaatsen met het meeste publiek wordt nog een extra nummer geblazen.

Defilé

Hier staan de toeschouwers rijendik om de schutters aan te moedigen.
De drumbands staan volop in de belangstelling.
Tijdens dit stukje van de optocht wordt een mars gekozen, waar de hele vereniging lekker op kan lopen en die bij het publiek goed in het gehoor ligt. De meeste dames zijn ook nu weer vooral geïnteresseerd in de koninginnen en de keizerinnen. En op dit gebied zijn veel dames deskundig in de uitleg van het normenboekje.
Men weet precies hoe de koningin gekleed moet gaan, maar alleen de kleding bepaalt nog niet hoe de prijzen verdeeld worden.
De jury bekijkt en beoordeelt hier alle schutterijen op houding, afstanden, paradepas, tijdig beginnen en stoppen. En het gaat zo snel, dat het knap lastig is om alles te zien, wat er niet helemaal volgens de regeltjes gaat.

Na de optocht heeft menig lid van een schutterij nog een druk programma af te werken; uiteraard wordt eerst even het stof van de optocht met een glaasje bier of fris weggespoeld, maar al spoedig moeten de schutters aantreden voor de diverse wedstrijdonderdelen, die op het terrein gehouden worden.

De keizers- en koningsparen worden door hun begeleider geholpen om hun kleding weer onberispelijk in orde te maken; zilver wordt opgepoetst, schoenen schoon gemaakt en de koningin wordt geholpen met haar make-up.
De optocht is vermoeiend en het paar er moet straks voor de jury weer stralend opstaan.

Ook de generaals moeten zorgen dat ze er weer keurig opstaan, maar in tegenstelling tot het koningspaar moet de generaal meestal zelf zorgen dat alles in orde is.
Ook de bielemannen kunnen niet op zoveel hulp rekenen; ze moeten zorgen, dat ze alle attributen in hun tas hebben.
De marketentsters zorgen ervoor dat hun mandjes netjes in orde zijn en dat het glaasje blinkend schoon is.

Schoonheidswedstrijden

De koningsparen en de keizersparen worden voor het podium door de jury beoordeeld. Het normenboekje van het OLS geeft hier de richtlijnen aan, maar er blijft zoveel ruimte over om eea naar de persoonlijke smaak in te vullen, dat er een aantal totaal verschillende koningsparen staan, die allemaal op hun eigen manier invulling geven aan hun plaats in de schutterij.

Een aantal zaken zijn dus zo geregeld, dat er geen misverstanden kunnen komen over de wijze waarop men gekleed moet gaan en hoe men zich dient te gedragen.

bv. Een kroontje is niet verplicht, maar als het gedragen wordt, gelden er strenge eisen; korte mouwen in de jurk betekent lange handschoenen. Voor elk koningspaar is het een ontzettend druk jaar, maar als het voorbij is, kijkt men terug op een prachtige tijd.
 

Ook de bielemannen stellen zich hier op voor de prijs van de mooiste groep, evenals de marketentsters.
Ook hier gelden de OLS normen.
De bielemannen dienen het nodige gereedschap bij zich te hebben en het glaasje van elke marketentster wordt grondig geïnspecteerd.

Ook de generaals binden onderling de strijd aan voor de prijs van de mooiste of de modelste generaal, waarvoor verschillende eisen gesteld worden.

Muziek

Intussen is op een rustig plekje de solistenwedstrijd van start gegaan; jeugdige tamboers en hoornblazers laten hier hun muzikale kwaliteiten beoordelen en hopen, dat zij die dag in de prijzen vallen.
In onze bond mogen de solisten een zelfgekozen nummer spelen, maar er wordt tevens aandacht besteed aan de "oude militaire" signalen.

Iets verder weg zijn de tamboer- en de klaroen korpsen bezig met hun wedstrijden; er dienen twee nummers gespeeld te worden overeenkomstig de divisie waarin ze spelen.
Men speelt op de bondsfeesten in dezelfde divisie als op het OLS.
Eén nummer wordt stilstaand uitgevoerd, meestal onder leiding van de instructeur en een tweede nummer dient marcherend uitgevoerd te worden.
De tamboer-majoor wordt ook nu weer beoordeeld en bij de punten van optocht en defilé geteld.
Er zijn dagprijzen voor de drumbands te verdienen, maar de punten worden ook bijgehouden voor een seizoensprijs.

Exercitie

De exercitiewedstrijden zijn een onderdeel apart.
In onze bond kennen we 2 soorten; de oude en de nieuwe exercitie.
Beide exercitievormen hebben hun charme en hun specifieke moeilijkheden, maar deze verschillen in exercitie geven een extra charme aan de feesten in onze bond. Het is ook bijna ondoenlijk om ze tegen elkaar te laten strijden voor 1 prijs; de wedstrijd is in 2 onderdelen opgesplitst.
Ook voor de commandanten van beide exercitievormen zijn aparte prijzen.
Verder is het jammer, dat veel toeschouwers niet op de hoogte zijn van de reglementen en de toepassingen van de oude exercitie, want er zitten mooie en moeilijke oefeningen bij.

Uiteraard brengt dit ook wel eens moeilijkheden met zich mee, omdat het vergelijken tussen deze twee vormen van exercitie moeilijk is als men iedereen samen in een wedstrijd moet beoordelen, zoals bij het binnentrekken.
 

Schietwedstrijd

Uiteraard is de schietwedstrijd ook in onze bond het belangrijkste wedstrijdonderdeel.

Om 16.00 uur gaat het spel beginnen; de buksmeester krijgt de gelegenheid om de afstelling van het wapen te controleren dmv een paar proefschoten en dan beginnen de zestallen aan de eerste serie van 18 prieskes.
Elke vereniging heeft de mogelijkheid om naast het A-zestal een B-zestal en meerdere C-zestallen op te stellen.

Men dient dan echter met meer dan 1 buks aanwezig te zijn om het wedstrijdverloop niet onnodig te vertragen.
Geschoten wordt vlgs de OLS criteria en de individuele scores van de schutters worden bijgehouden, zodat aan het eind van het seizoen een individuele wedstrijd gehouden kan worden voor de beste schutter van het jaar in de diverse klassen.
Aan de schietbomen is altijd veel publiek verzameld, die de prestaties van de schietploegen nauwgezet volgen.
Vrij vaak is in de onmiddellijke nabijheid van de schietbomen het drumbandterrein uitgezet; de schutters laten zich niet zo gemakkelijk uit hun concentratie halen.

Feesttent

Je zou het door al deze wedstrijden bijna vergeten, maar er is ook nog een grote groep aanwezigen, die hevig geïnteresseerd zijn in de feesttent; hier is al vanaf 16.00 uur een daverend feest aan de gang.
Veel toeschouwers en schutters, die al klaar zijn met hun wedstrijd vermaken zich uitstekend in de tent en menigmaal moet er vanaf de kiosk gevraagd worden om de muziek iets te dimmen, omdat anders de wedstrijden gestoord worden. En het lukt altijd om een zodanig geluidsniveau in stellen, dat iedereen tevreden is.

Prijzen

Rond 19.00 uur wordt de muziek even onderbroken om de eerste serie prijzen bekend te maken.
Jeugdige solisten lopen dan al een tijdje voor het podium te drentelen in afwachting van de prijsuitreiking.
De feestende schutters blijven in de tent en naar gelang de prijzen verdeeld zijn, klinkt er ergens gejuich uit het feestpaviljoen.
Om deze tijd komen ook de eerste afvallers van de schietwedstrijd naar de feesttent om na te kaarten en de missers met een paar glaasjes bier weg te spoelen.
Helemaal een feest wordt het als muzikanten van verschillende drumbands samen de tent in trekken om met een paar marsen de boel op stelten te zetten.
Heel vaak speelt het orkest hier goed op in en na korte tijd staat de tent op zijn kop en staan de feestgangers op de tafels of lopen een polonaise rond de dansvloer.

Maar ook hieraan komt een eind en regelmatig hoor je via de omroep, dat een bus huiswaarts keert; de volhouders blijven tot de muziek stopt en menigeen soms nog iets langer.

Het schuttersfeest is afgelopen; de vrijwilligers rest de taak om de volgende morgen op tijd aanwezig te zijn en een begin te maken met de opruimwerkzaamheden.
In wezen zijn "onze feesten" kleine kopieën van het grote OLS en ZLF, met hier en daar een toevoeging, die wij belangrijk vinden.

Het grote verschil schuilt echter in de gezelligheid en de gemoedelijkheid, waarmee een schuttersfeest op kleinere schaal gehouden kan worden, terwijl er toch vrij strak met de afgesproken regels wordt omgegaan.